Zaczynam nowy cykl – „jak pisać o Chinach i nie zwariować”. O Państwie Środka pisze się u nas bowiem i mówi coraz więcej. Ponieważ jednak wiedza sinologiczna stoi dość nisko, ciągle popełniane są te same błędy. 

Na początek problem najczęściej spotykany – chińskie nazwiska.

„Chińczyk Zhang Yimou, jeden z najwybitniejszych reżyserów światowego kina (…) W filmie Yimou zdecydowanie chodzi o wyeksponowanie tła”.  Polityka, 15 marca 2007

Wong Kar-wai kręci filmy bardzo długo (…) Ale aktorzy i tak w trakcie zdjęć improwizowali. Kar-wai obronił siebie.” Rzeczpospolita, 11 lutego 2009

„43-letni Yang Liwei, nieoficjalny dowódca planowanej na 2010 rok misji statku Shenzhou-10, to pierwszy obywatel ChRL, któremu udało się dotrzeć na orbitę okołoziemską (…) w drugiej minucie po starcie rakieta wpadła w rezonans, który Liwei określił później jako „trudny do wytrzymania”  Przekrój, 11 sierpnia 2008

Yang Liwei

Yang Liwei

Nazwisko nigdy nie jest treścią, lecz mizernym dodatkiem do człowieka” – napisał kiedyś Kornel Makuszyński. Mądre słowa, ale w przypadku osobistości z Azji nazwisko odgrywa dość istotną rolę. Zdjęcie nic nam nie powie, bo uważamy Azjatów za jednakowych i mamy problemy z ich odróżnieniem (kto potrafi z pamięci przywołać twarz Akiry Kurosawy?). Podobnie z twórczością muzyczną, filmową czy literacką. Nazwisko, a nie twarz czy talent, musi nam zatem służyć za główny wyróżnik osoby.

Niestety, Chińczycy – podobnie jak Węgrzy czy Japończycy – mają paskudny obyczaj: wymieniają nazwisko przed imieniem. Tyle, że Węgrzy i Japończycy nauczyli się w tej kwestii ze światem współpracować, a Chińczykom idzie to opornie. Dlatego zagraniczni żurnaliści regularnie się na chińskich nazwiskach wykładają, nazywając polityków, reżyserów czy biznesmenów po imieniu. A my przecież nie chcielibyśmy przeczytać w chińskiej gazecie, że „Katyń” Andrzejowi niezbyt wyszedł, albo że premier Donald przybył do Pekinu, prawda?

Odróżnienie imienia i nazwiska jest w istocie dość proste. Nazwisko zwykle występuje na początku i jest jednosylabowe. Imię jest drugie i zazwyczaj ma dwie sylaby. Zhang Yimou, Wong Kar-wai czy Yang Liwei są z tej właśnie parafii.

Od reguły są oczywiście wyjątki. Po pierwsze, istnieją – co zdarza się często – imiona jednosylabowe, jak w przypadku koszykarza Yao Minga. Po drugie, są i nazwiska dwuslabowe, np. Ouyang albo Sima. Gdy mamy wątpliwości najlepiej zajrzeć do wikipedii. Różnie bywa z jej wiarygodnością, ale w tej kwestii na pewno się nie pomyli.

Po drugie, niektóre osobistości odwróciły tradycyjną chińską pisownię (zapewne dlatego, że miały dość niezamierzonego spoufalania się ze strony obcokrajowców). Przykładem mogą być aktorka Ziyi Zhang albo piansta Yundi Li. Odradzam jednak samodzielne manipulowanie kolejnością  imienia nazwiska u Chińczyków. Powiększy to bowiem i tak już niemały bałagan, a poza tym może konfudować. „Zedong Mao” albo „Xiaoping Deng” w popularnym tekście wywołaliby u czytelnika dreszcz niepewności.

yao ming

Yao Ming

Kolejna kwestia to użycie dywizu (czyli krótkiej kreski), który polscy autorzy uwielbiają wtykać w azjatyckie terminy, np. wu-wei. Otóż najlepiej zostawić go tam, gdzie jest. A gdzie nie ma, nie wstawiać. W przyjętej w Chińskiej Republice Ludowej transkrypcji na alfabet łaciński dywizu w ogóle się nie używa. Może się on jednak pojawić w starszych systemach transkrypcyjnych, a także w systemach używanych m.in. na Tajwanie czy w Hongkongu, np. Chen Shui-bien czy Wong Kar-wai.

Na deser mamy jeszcze problem odmiany. Ogólnie rzecz biorąc chińskie nazwiska, podobnie jak inne, odmieniają się, o ile mają umożliwiającą fleksję końcówkę. Mao się nie odmienia, ale Jiang już jak najbardziej. Jeżeli piszemy imię i nazwisko razem, to polski uzus każe zostawić nazwisko nieodmienione, a odmienić imię, np. Jiang Zemina albo Mao Zedongowi.

A co zrobić kiedy mamy dwa warianty tego samego nazwiska, np. Mao Zedong i Mao Tse-tung? O tym w następnym odcinku pt. jak Pekin został Beijingiem, czyli odczepcie się od Anglików.
Reklamy

3 thoughts on “(Cz. 1) Chińskie nazwiska, czyli węgierski łącznik

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s